Tanım
Hamilelikte ve doğum sonrasında cilt nedir?
Hamilelik, kadın bedeninin en hızlı ve en yoğun değiştiği dönemdir; cilt de bu değişimin en görünür aynasıdır. Östrojen, progesteron ve melanosit uyarıcı hormonların artışı, kan hacminin genişlemesi ve karnın hızla büyümesi cildin rengini, dokusunu, yağ dengesini ve esnekliğini etkiler. Koyulaşan meme uçları, karnın ortasında beliren koyu çizgi (linea nigra), yüzde lekelenme (gebelik maskesi), hamilelikte sivilce ve çatlaklar bu dönemin en bilinen fizyolojik değişiklikleridir.
Bu değişikliklerin çok büyük bölümü zararsızdır ve doğumdan sonraki aylarda kendiliğinden geriler. Ancak bazı durumlar daha yakından izlenmeyi gerektirir. Özellikle üçüncü trimesterde avuç içi ve ayak tabanında başlayan şiddetli kaşıntı, gebelik kolestazı denen ve bebeğin sağlığı açısından önemli olan bir karaciğer durumunun işareti olabilir. Bu yüzden 'hamilelikte kaşıntı normaldir' deyip geçmemek gerekir.
Hamilelikte cilt bakımının altın kuralı 'daha az ama daha güvenli'dir. Retinoidler başta olmak üzere bazı etken maddeler kesinlikle bırakılmalı, bazılarının yerine güvenli alternatifler seçilmelidir. Doğum sonrası dönemde ise hormonların hızla düşmesiyle saç dökülmesi, kuruluk ve yeniden akne gibi yeni değişiklikler görülebilir. Bu sayfa her iki dönemi de adım adım ele alıyor.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Karın, göğüs, kalça ve uyluklarda önce pembe-mor, zamanla açık renkli çizgiler (çatlaklar)
- ✓Alında, yanaklarda ve üst dudakta kahverengi lekeler (gebelik maskesi, melazma)
- ✓Karnın ortasında koyu bir çizgi, meme uçlarında ve koltuk altında koyulaşma
- ✓Özellikle ilk trimesterde artan yağlanma ve sivilceler
- ✓Karın derisinde gerginlik hissi ve kaşıntı
- ✓Çatlakların içinde veya karında başlayan kaşıntılı kırmızı kabarcıklar
- ✓Avuç içi ve ayak tabanında, özellikle geceleri artan şiddetli kaşıntı
- ✓Avuç içlerinde kızarıklık ve ciltte küçük örümcek damarlar
- ✓Doğumdan 2-4 ay sonra belirginleşen yoğun saç dökülmesi
- ✓Doğum sonrası kuruluk ve hassasiyet
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Hormon artışı
Östrojen, progesteron ve melanosit uyarıcı hormon düzeylerinin artışı lekelenmeden yağlanmaya kadar pek çok değişikliğin temel nedenidir.
02
Mekanik gerilme
Karın, göğüs ve kalçanın hızla büyümesi derinin bağ dokusunu zorlar. Genç yaşta gebelik, ailede çatlak öyküsü, gebelik öncesi ve sırasında fazla kilo alımı ve bebeğin doğum ağırlığının yüksek olması çatlaklar için en önemli risk etkenleri olarak bildirilmiştir.
03
Genetik yatkınlık
Annende hamilelikte çatlak oluştuysa sende de oluşma olasılığı artar. Melazma da ailesel eğilim gösterir ve koyu ten tiplerinde daha sık görülür.
04
Güneş ve ışık
Güneş ışığı ve görünür ışık, hormonlarla duyarlılaşmış pigment hücrelerini uyararak gebelik maskesini belirginleştirir.
05
Bağışıklık sistemindeki değişim
Hamilelikte bağışıklık sistemi farklı bir dengeye geçer. Bu durum atopik eğilimi olan kadınlarda egzama alevlenmelerine, nadiren de gebeliğe özgü döküntülere zemin hazırlayabilir.
06
Karaciğer ve safra akışı
Gebelik kolestazında hormonların etkisiyle safra akışı yavaşlar ve safra asitleri kanda yükselir. Bu durum döküntüsüz, şiddetli kaşıntıyla kendini gösterir ve tıbbi takip gerektirir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Hamilelikte kesinlikle bırakılması gerekenler
Ağızdan alınan retinoidler doğumsal anomali riski nedeniyle hamilelikte ve hamilelik planlanırken kesinlikle kullanılmaz. Topikal retinoidler (tretinoin, adapalen, tazaroten ve retinol içeren yoğun ürünler) için de genel öneri hamilelik boyunca bırakılmalarıdır. Hidrokinon, sistemik emilimi görece yüksek olduğu için hamilelikte önerilmez. Ağızdan alınan tetrasiklin grubu antibiyotikler de bebeğin diş ve kemik gelişimini etkileyebileceği için kullanılmaz.
02
Gebelik aknesi
Kanıtlara dayalı derlemeler, hamilelikte temel akne tedavisi olarak topikal azelaik asit veya benzoil peroksiti öneriyor. İltihabi aknede bunlara jinekoloğunun ve dermatoloğunun değerlendirmesiyle bazı topikal antibiyotikler eklenebilir; ağır vakalarda kısa süreli ve hamilelikte güvenli kabul edilen ağızdan tedaviler gündeme gelebilir.
03
Gebelik maskesi (melazma)
Hamilelikte temel yaklaşım sıkı güneş korumasıdır. Azelaik asit ve bazı hafif aydınlatıcılar doktor önerisiyle kullanılabilir. Birçok kadında lekeler doğumdan sonraki aylarda açılır; kalıcı lekeler için güçlü tedaviler emzirme dönemi sonrasına planlanabilir.
04
Çatlaklar
Cochrane derlemesi, hamilelikte topikal ürünlerin çatlakları önlediğine dair yüksek kaliteli kanıt bulamadı. Yine de cildi nemli tutmak ve düzenli masaj, kaşıntı ve gerginliği azaltarak konforu artırır. Doğum ve emzirme sonrasında dermatoloğun retinoid kremler ve fraksiyonel lazer gibi seçenekleri değerlendirebilir; derlemelerde lazerin çatlaklarda %50-75 düzelme sağladığı bildirilmiştir.
05
Kaşıntı ve döküntüler
Hafif kaşıntı çoğu zaman yoğun nemlendirme ve ılık duşla rahatlar. Kaşıntılı döküntülerde jinekoloğun ve dermatoloğun hamilelikte uygun kremler önerebilir. Döküntüsüz şiddetli kaşıntıda gebelik kolestazını araştırmak için kan tahlili yapılır; tanı konursa takip ve tedavi jinekoloğun tarafından planlanır.
06
Doğum sonrası saç dökülmesi
Doğumdan sonra görülen yoğun dökülme genellikle geçicidir ve 6-12 ay içinde normale döner. Dökülme bu süreyi aşarsa demir eksikliği ve tiroid sorunları açısından kan tahlili yapılması önerilir.
Biliyor muydun? · Hamilelikte ve doğum sonrasında cilt
%50–90 · Hamilelik çatlakları, Cochrane derlemesine göre hamile kadınların %50 ile %90'ında görülüyor.
Adım adım
Hamilelikte ve doğum sonrasında cilt için bakım rutini
- 1
Ilık, nazik temizlik
Yüzünü parfümsüz, sabunsuz ve düşük pH'lı bir temizleyiciyle yıka.
- 2
Hamilelik dostu serum
Niasinamid veya azelaik asit (doktor önerisiyle) lekeye ve akneye eğilimli ciltte güvenli seçenekler arasında sayılır.
- 3
Prebiyotikli nemlendirici
Seramid, gliserin ve prebiyotik içeren sade bir nemlendirici kullan.
- 4
Mineral güneş koruyucu
Çinko oksit veya titanyum dioksit içeren, geniş spektrumlu, tercihen renkli bir güneş koruyucu seç; renkli olanlar görünür ışığa karşı da ek koruma sağlar. Şapkayı ihmal etme.
- 5
Karın ve göğüs bakımı
Duştan sonra karın, göğüs, kalça ve uyluklara yoğun bir nemlendirici veya yağ sürerek nazikçe masaj yap.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Ağızdan ve topikal retinoidler (tretinoin, adapalen, tazaroten, yoğun retinol)
- ✕Hidrokinon içeren leke kremleri
- ✕Ağızdan tetrasiklin grubu antibiyotikler
- ✕Doktor onayı olmadan yüksek oranlı salisilik asit peelingleri
- ✕Korumasız güneş, solaryum
- ✕Çok sıcak duş, sauna ve hamam
- ✕Etiketini okumadan 'doğal' diye satılan bitkisel yağ ve esans karışımları
- ✕Avuç içi ve tabanda şiddetli kaşıntıyı 'normal' sayıp beklemek
Dermatoloğa başvur
- →Özellikle geceleri artan, döküntüsüz ve avuç içi ile ayak tabanında başlayan şiddetli kaşıntı varsa (gebelik kolestazı açısından hemen değerlendirilmelidir)
- →Göbek çevresinde başlayan, içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşen kaşıntılı döküntü varsa
- →Çatlakların içinde başlayıp yayılan, uykunu bozan kaşıntılı kabarcıklar varsa
- →Bir ben hızla büyüyor, renk veya şekil değiştiriyorsa
- →Ağır ve iz bırakan akne gelişiyorsa
- →Doğum sonrası saç dökülmesi bir yılı aşıyor ya da belirgin kellik alanları oluşuyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Doğru kremi kullanırsam hiç çatlak oluşmaz.
Gerçek
Cochrane derlemesi, hiçbir topikal ürünün çatlakları önlediğine dair yüksek kaliteli kanıt bulamadı. Genetik ve gerilme hızı belirleyicidir. Nemlendirme konforu artırır ve kaşıntıyı azaltır; çatlak oluştuysa bu senin hatan değildir.
Efsane
Hamilelikte hiçbir cilt ürünü kullanılmaz.
Gerçek
Ürünlerin çoğu lokal etki gösterir ve kana çok az geçer. Hidrokinon ve retinoidler gibi istisnalar dışında, doğru seçilmiş ürünlerle hamilelikte cildine rahatça bakabilirsin.
Efsane
Hamilelikte kaşıntı her zaman cildin gerilmesindendir.
Gerçek
Çoğu zaman öyledir; ancak döküntüsüz, avuç içi ve tabanlarda başlayan şiddetli kaşıntı gebelik kolestazının işareti olabilir ve mutlaka kan tahliliyle değerlendirilmelidir.
Sık arananlar
Hamilelikte ve doğum sonrasında cilt hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Gebelik maskesi doğumdan sonra geçer mi?+
Birçok kadında lekeler doğumdan sonraki aylarda belirgin şekilde açılır. Kalıcı olanlar için emzirme bittikten sonra dermatoloğun daha güçlü tedaviler önerebilir. Bu süreçte güneş koruması en etkili adımdır.
Hamilelikte hangi güneş koruyucuyu seçmeliyim?+
Çinko oksit veya titanyum dioksit içeren mineral güneş koruyucular, ciltte kalıp ışığı yansıttıkları ve hassas ciltte daha iyi tolere edildikleri için sık tercih edilir. Renkli formüller görünür ışığa karşı da ek koruma sağlayarak lekelenme eğiliminde avantaj sunar.
Emzirirken retinol kullanabilir miyim?+
Emzirme döneminde de retinoidler konusunda temkinli olunması önerilir. Bu dönemde hangi ürünün uygun olduğuna dermatoloğun ve çocuk doktorunla birlikte karar vermek en güvenli yoldur.
Doğum sonrası saç dökülmem ne zaman durur?+
Doğumdan 2-4 ay sonra başlayan dökülme genellikle 6-12 ay içinde kendiliğinden azalır. Nazik şampuan, sıkı toplamama ve dengeli beslenme bu süreci kolaylaştırır.
Hamilelikte sivilce için ne kullanabilirim?+
Derlemeler azelaik asit ve benzoil peroksiti temel tedavi olarak öneriyor. Retinoidler ve ağızdan tetrasiklin grubu ilaçlar kullanılmaz. Tedavini jinekoloğun ve dermatoloğun birlikte planlasın.
Probiyotik takviyesi alabilir miyim?+
Mevcut verilere göre probiyotikler sağlıklı kişilerde nadiren kana geçer ve hamilelikte yapılan çalışmalarda bebek açısından olumsuz sonuçlarda artış bildirilmemiştir. Yine de hangi ürünü kullanacağını jinekoloğunla konuşarak seç.
Hamilelikte retinol kullanılır mı?+
Genel öneri hayır: ağızdan alınan retinoidler kesinlikle kullanılmaz, retinol içeren yoğun ürünler dahil topikal retinoidlerin de hamilelik boyunca bırakılması önerilir. Yerine niasinamid ve doktor önerisiyle azelaik asit gibi seçenekler düşünülebilir. Hamile olduğunu öğrenmeden önce kullandıysan ürünü bırak ve durumu jinekoloğuna anlat.
Hamilelikte kaşıntı normal mi?+
Karın derisinin gerilmesine ve kuruluğa bağlı hafif kaşıntı sık görülür; genellikle yoğun nemlendirme ve ılık duşla rahatlar. Ancak döküntü olmadan, özellikle avuç içi ve ayak tabanında başlayıp geceleri artan şiddetli kaşıntı gebelik kolestazının işareti olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden doktoruna başvur.
Hamilelikte çatlaklara ne iyi gelir?+
Hiçbir kremin çatlakları önlediği yüksek kaliteli kanıtla gösterilmemiştir; genetik ve gerilme hızı belirleyicidir. Yine de cildi düzenli nemlendirmek ve nazik masaj gerginlik ile kaşıntıyı azaltır, dengeli kilo alımı da riski düşürmeye yardımcı olur. Oluşan çatlaklar zamanla açılır; doğum ve emzirme sonrasında dermatoloğun lazer gibi seçenekleri değerlendirebilir.
Hamilelikte cilt bakımına gidilir mi?+
Temizlik ve nemlendirme odaklı nazik uygulamalar genellikle sorun yaratmaz; ancak kimyasal peeling, retinoid veya hidrokinon içeren ürünler ve yoğun cihaz uygulamaları bu dönemde tercih edilmez. Uygulayıcıya hamile olduğunu mutlaka söyle ve kullanılacak ürünleri sor. Emin olmadığın işlemleri doğum sonrasına bırakmak en güvenlisidir.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy.
Brennan M, Young G, Devane D · Cochrane Database Syst Rev · 2012 · doi:10.1002/14651858.CD000066.pub2
Hamilelik çatlaklarının kadınların %50-90'ında görüldüğü belirtildi; 800 kadını içeren 6 çalışmada topikal ürünlerin çatlakları önlediğine dair yüksek kaliteli kanıt bulunmadı.
- 2.Physiologic changes of pregnancy: A review of the literature.
Motosko CC, Bieber AK, Pomeranz MK, Stein JA, Martires KJ · Int J Womens Dermatol · 2017 · doi:10.1016/j.ijwd.2017.09.003
Hamilelikte görülen pigmentasyon, melazma, çatlaklar ve telojen saç dökülmesi gibi fizyolojik cilt değişiklikleri derlendi.
- 3.Physiological skin changes during pregnancy.
Tyler KH · Clin Obstet Gynecol · 2015 · doi:10.1097/GRF.0000000000000077
Hamilelikteki fizyolojik cilt değişikliklerinin çoğunun doğumdan sonra kendiliğinden gerilediği ve çoğu durumda güvence ile izlemin yeterli olduğu vurgulandı.
- 4.Striae gravidarum: Risk factors, prevention, and management.
Farahnik B, Park K, Kroumpouzos G, Murase J · Int J Womens Dermatol · 2017 · doi:10.1016/j.ijwd.2016.11.001
Genç yaş, aile öyküsü, kilo ve bebeğin doğum ağırlığı en önemli risk etkenleri olarak bulundu; fraksiyonel lazerlerin çatlaklarda %50-75 düzelme sağladığı bildirildi.
- 5.The specific dermatoses of pregnancy revisited and reclassified: results of a retrospective two-center study on 505 pregnant patients.
Ambros-Rudolph CM, Müllegger RR, Vaughan-Jones SA, Kerl H, Black MM · J Am Acad Dermatol · 2006 · doi:10.1016/j.jaad.2005.12.012
505 hamilede kaşıntılı döküntülerin %49,7'sinin gebelik egzaması, %21,6'sının polimorf gebelik döküntüsü ve %3'ünün gebelik kolestazı olduğu bulundu.
- 6.Safety of skin care products during pregnancy.
Bozzo P, Chua-Gocheco A, Einarson A · Can Fam Physician · 2011
Sistemik emilimi görece yüksek olan hidrokinon ve kanıtları tartışmalı tretinoin dışında cilt ürünlerinin çoğunun lokal etkili olduğu ve kana çok az geçtiği bildirildi.
- 7.Treatment of Acne in Pregnancy.
Chien AL, Qi J, Rainer B, Sachs DL, Helfrich YR · J Am Board Fam Med · 2016 · doi:10.3122/jabfm.2016.02.150165
Hamilelikte temel akne tedavisi olarak topikal azelaik asit veya benzoil peroksit önerildi; ağızdan retinoidlerin teratojenik olduğu ve kesinlikle kontrendike olduğu vurgulandı.
- 8.Are probiotics safe for use during pregnancy and lactation?
Elias J, Bozzo P, Einarson A · Can Fam Physician · 2011
Probiyotiklerin sağlıklı kişilerde nadiren sistemik emildiği, üçüncü trimester çalışmalarında olumsuz fetal sonuçlarda artış görülmediği ve anne sütüne geçmesinin olası olmadığı belirtildi.
- 9.Impact of prebiotics and probiotics on skin health.
Al-Ghazzewi FH, Tester RF · Benef Microbes · 2014 · doi:10.3920/BM2013.0040
Prebiyotik ve probiyotiklerin cilt mikrobiyotasını düzenleyerek cilt sağlığını destekleme potansiyeli tartışıldı.
