Tanım
Perioral dermatit nedir?
Perioral dermatit, ağız çevresinde, burun-dudak çizgilerinde ve çenede çıkan, küçük, kırmızı, bazen iltihaplı kabarcıklarla seyreden yüz iltihabıdır; bu yüzden çoğu kişi onu 'ağız çevresinde sivilce' sanır. Burun kenarları ve göz çevresi de etkilendiğinde 'periorifisyal dermatit' adı kullanılır. Tipik bir ipucu, dudak kenarına hemen bitişik ince bir şeridin temiz kalmasıdır. Kabarcıkların çevresinde hafif pullanma, kuruluk, yanma ve gerginlik hissi olabilir.
Perioral dermatitin en güçlü kanıtlanmış nedeni, yüze sürülen kortizonlu kremlerdir. Kısa süre için iyi gelen kortizon bırakıldığında tablo genellikle alevlenir; bu da kişiyi yeniden kortizona yönlendirerek bir kısır döngü yaratır. Kortizonlu burun spreyleri ve inhaler ilaçlar da bazı kişilerde tetikleyici olabilir. Bunun yanında ağır nemlendiriciler, çok katmanlı bakım rutinleri, yoğun makyaj ve florürlü diş macunları da sıkça suçlanan etkenler arasındadır.
Araştırmalar perioral dermatitli ciltte bariyerin belirgin biçimde bozulduğunu, deriden su kaybının rozasealı ve sağlıklı ciltten bile daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bu yüzden perioral dermatitte çözüm çoğu zaman 'daha fazla ürün' değil, 'daha az ve daha doğru ürün'dür. Doğru tedavi ve sade bir bakım düzeniyle tablo genellikle haftalar ya da birkaç ay içinde sakinleşir.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Ağız çevresinde, burun-dudak çizgisinde ve çenede küçük kırmızı kabarcıklar
- ✓Dudak kenarına bitişik ince bir şeridin temiz kalması
- ✓Bazı kabarcıklarda küçük iltihap noktaları
- ✓Kabarcıkların çevresinde hafif pullanma ve kuruluk
- ✓Yanma, batma ya da gerginlik hissi (kaşıntı genellikle hafiftir)
- ✓Burun kenarlarında ve göz çevresinde benzer kabarcıklar
- ✓Kortizonlu krem bırakıldığında belirgin alevlenme
- ✓Birçok bakım ürününe karşı ani hassasiyet
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Yüze sürülen kortizonlu kremler
En güçlü kanıta sahip nedendir. Kortizon başlangıçta kızarıklığı bastırır, ancak bırakıldığında tablo geri teper ve ağırlaşır.
02
Solunum yoluyla ya da buruna uygulanan kortizonlar
Kortizonlu burun spreyleri ve inhaler ilaçlar, ağız ve burun çevresine temas ederek bazı kişilerde tetikleyici olabilir. Bu ilaçları kendi başına bırakmadan doktorunla konuş.
03
Ağır ve çok katmanlı bakım ürünleri
Kalın nemlendiriciler, yağlı kremler ve yoğun makyaj ürünlerinin birlikte kullanılması sıkça tetikleyici olarak bildirilir.
04
Bariyer bozukluğu ve atopik yatkınlık
Bariyeri doğuştan hassas olan kişilerde perioral dermatit daha kolay gelişebilir.
05
Hormonal etkenler
Kadınlarda daha sık görülmesi ve bazı kadınlarda adet döngüsüyle değişmesi, hormonal etkilerin de rol oynayabileceğini düşündürür.
06
Diğer olası etkenler
Florürlü diş macunları, bazı kozmetik içerikler ve mikrobiyal etkenler suçlanmaktadır; ancak bu etkenlerin kanıt düzeyi kortizona göre daha zayıftır.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Sıfır tedavi ilkesi
İlk adım, yüze sürülen tüm kortizonlu kremleri ve gereksiz kozmetik ürünleri bırakmaktır. Kortizon bırakıldığında birkaç hafta geçici alevlenme olabilir; bunun beklenen bir durum olduğunu bilmek ve kortizona geri dönmemek önemlidir. Uzun süredir kortizon kullandıysan bırakma planını dermatoloğunla yap.
02
Topikal antibiyotik ve antiinflamatuvarlar
Topikal metronidazol ve azelaik asit, rozaseada olduğu gibi perioral dermatitte de dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kullanılan başlıca kremlerdendir. Topikal eritromisin ya da klindamisin de seçenekler arasındadır.
03
Topikal kalsinörin inhibitörleri
Özellikle kortizon bırakıldıktan sonraki alevlenmeyi yatıştırmak için kortizon içermeyen bu kremler dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kullanılabilir.
04
Ağızdan antibiyotikler
Yaygın ya da inatçı tabloda tetrasiklin grubu antibiyotikler, iltihabı azaltmak amacıyla birkaç hafta boyunca dermatoloğunuzun takibinde kullanılabilir. Gebelikte farklı seçenekler değerlendirilir.
05
Diğer seçenekler
Sistematik derleme, adapalen jel ve çok dirençli vakalarda ağızdan isotretinoin gibi seçeneklerin de araştırılması gerektiğini belirtiyor. Ancak perioral dermatit tedavisine ilişkin çalışmaların çoğunun kanıt düzeyi sınırlıdır.
Biliyor muydun? · Perioral dermatit
20–45 yaş · Perioral dermatit en sık bu yaş aralığındaki kadınlarda, özellikle açık tenlilerde görülür.
Adım adım
Perioral dermatit için bakım rutini
- 1
Sadece ılık su ya da çok nazik temizleyici
Sabunsuz, parfümsüz, pH'ı dengeli bir temizleyiciyi gerekiyorsa kullan; çoğu sabah ılık su yeterlidir.
- 2
Tedavi kremi
Dermatoloğunun önerdiği kremi önerilen sıklıkta, ince bir tabaka hâlinde uygula.
- 3
Tek bir hafif nemlendirici
Gerekiyorsa yalnızca bir tane, hafif dokulu, parfümsüz, prebiyotik içeren bir nemlendirici kullan. Serum, yağ ve krem katmanlarını bu dönemde bırak.
- 4
Mineral güneş koruyucu
Hafif, parfümsüz, mineral filtreli bir güneş koruyucu kullan.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Yüze kortizonlu krem sürmek, eczaneden alınan hafif olanlar dahil
- ✕Kalın, yağlı, kapatıcı kremler ve yüz yağları
- ✕Çok adımlı bakım rutinleri ve sık ürün değiştirmek
- ✕Peeling, asit tonikler ve retinoidleri kendi başına kullanmak
- ✕Yoğun fondöten ve kapatıcılar
- ✕Parfümlü yüz ürünleri
- ✕Kabarcıkları sıkmak ya da kurcalamak
- ✕Kortizon bırakıldıktan sonraki geçici alevlenmede yeniden kortizona dönmek
Dermatoloğa başvur
- →Ağız ve burun çevresindeki kabarcıklar 2–3 haftadır geçmiyorsa
- →Yüzüne kortizonlu krem kullandıysan ve bırakmayı planlıyorsan
- →Kortizonlu burun spreyi ya da inhaler kullanıyorsan ve yüzünde benzer döküntüler varsa (ilacı kendi başına bırakma)
- →Döküntü göz çevresine yayıldıysa
- →Gebe ya da emziren biriysen ve tedavi seçeneklerini öğrenmek istiyorsan
- →Tedaviye rağmen birkaç ayda düzelme olmuyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Ağız çevresindeki kızarıklık kuruluktandır, daha zengin krem sürmek gerekir.
Gerçek
Perioral dermatitte ağır kremler tabloyu sıklıkla kötüleştirir. Bu dönemde 'daha az ve daha hafif' ürün kullanmak çok daha etkilidir.
Efsane
Hafif kortizonlu krem güvenlidir, kızarıklığı hemen geçirir.
Gerçek
Kortizon kızarıklığı geçici olarak bastırabilir ama perioral dermatitin en güçlü kanıtlanmış nedenidir. Bırakıldığında tablo genellikle geri teper.
Efsane
Perioral dermatit aknedir, akne ürünleriyle geçer.
Gerçek
Perioral dermatit akneden farklıdır; siyah nokta görülmez. Akne için kullanılan sert ve kurutucu ürünler bariyeri daha da bozarak tabloyu ağırlaştırabilir.
Sık arananlar
Perioral dermatit hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Perioral dermatit ne kadar sürede geçer?+
Doğru tedavi ve sade bir bakım düzeniyle genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirgin düzelme görülür. Kortizon bırakıldıysa ilk haftalarda geçici bir alevlenme olabilir.
Makyaj yapabilir miyim?+
Tedavi döneminde makyajı en aza indirmek iyileşmeyi hızlandırır. Gerekirse hafif, mineral bazlı ve parfümsüz ürünleri tercih et ve gün sonunda nazikçe temizle.
Diş macunum gerçekten etkili olabilir mi?+
Bazı kişilerde florürlü ya da köpürtücü içerikli diş macunlarının tetikleyici olabileceği düşünülüyor. Kanıtlar güçlü olmasa da dermatoloğun önerirse bir süre farklı bir diş macunu denemek zararsız bir adımdır.
Perioral dermatit tekrar eder mi?+
Tetikleyiciler yeniden devreye girerse, özellikle yüze yeniden kortizon sürülürse ya da ağır kremlere dönülürse tekrarlayabilir. Sade ve bariyer dostu bir rutin tekrarlamayı azaltmaya yardımcı olur.
Probiyotikli bir nemlendirici kullanabilir miyim?+
Hafif dokulu, parfümsüz ve kısa içerik listeli olduğu sürece evet. Probiyotik ve prebiyotik içerikler bariyeri ve mikrobiyom dengesini desteklemeye yardımcı olabilir; ama bu dönemde tek bir nemlendiriciyle yetin ve tedavi kremini aksatma.
Ağız çevresinde sivilce neden çıkar?+
Ağız çevresinde çıkan küçük kırmızı kabarcıklar çoğu zaman akne değil perioral dermatittir. En sık nedenler yüze sürülen kortizonlu kremler, ağır nemlendiriciler ve çok katmanlı bakım rutinleridir; bazı kişilerde kortizonlu burun spreyleri ve florürlü diş macunları da rol oynayabilir.
Perioral dermatit doğal yollarla geçer mi?+
Hafif vakalarda yüze sürülen tüm kortizonlu kremleri ve gereksiz kozmetikleri bırakmak (sıfır tedavi) tek başına belirgin düzelme sağlayabilir. Buna karşın sirke, uçucu yağ ve benzeri ev uygulamaları cildi tahriş eder; birkaç haftada düzelme yoksa dermatoloğun önereceği kremler gerekir.
Perioral dermatite hangi krem iyi gelir?+
Dermatoloğun değerlendirmesiyle topikal metronidazol, azelaik asit, eritromisin ya da kortizon içermeyen kalsinörin inhibitörleri kullanılabilir. Kortizonlu kremler kısa süre rahatlatsa da tabloyu ağırlaştırdığı için perioral dermatitte kullanılmamalıdır.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Periorificial dermatitis (Perioral Dermatitis)
Shah N (DermNet) · DermNet · 2022
Periorifisyal dermatitin açık tenli kadınlarda biraz daha sık görüldüğünü ve genellikle 20–45 yaş arası genç ve orta yaşlı kadınları etkilediğini belirtir.
- 2.Perioral dermatitis: Diagnosis, proposed etiologies, and management
Searle T, Ali FR, Al-Niaimi F · Journal of Cosmetic Dermatology · 2021 · doi:10.1111/jocd.14060
Sistematik derlemede topikal kortikosteroidlerin yanlış kullanımının perioral dermatitin en güçlü kanıtlanmış nedeni olduğu bulundu; tetrasiklinler, metronidazol, azelaik asit gibi seçeneklerin daha fazla araştırılması gerektiği belirtildi.
- 3.Perioral dermatitis
Lipozencic J, Ljubojevic S · Clinics in Dermatology · 2011 · doi:10.1016/j.clindermatol.2010.09.007
Perioral dermatitin klinik görünümünü, ayırıcı tanısını ve metronidazol, azelaik asit ile tetrasiklin grubu antibiyotikleri içeren tedavi seçeneklerini özetledi.
- 4.Epithelial barrier function and atopic diathesis in rosacea and perioral dermatitis
Dirschka T, Tronnier H, Fölster-Holst R · British Journal of Dermatology · 2004 · doi:10.1111/j.1365-2133.2004.05985.x
Perioral dermatitte deriden su kaybının rozasea ve sağlıklı gruplara göre anlamlı ölçüde arttığını ve atopik yatkınlık işaretlerinin daha sık olduğunu göstererek hastalığı bir bariyer bozukluğu olarak tanımladı.
- 5.Critical appraisal of reports on the treatment of perioral dermatitis
Weber K, Thurmayr R · Dermatology · 2005 · doi:10.1159/000084754
Perioral dermatit tedavisine ilişkin 30 yayını değerlendirdi; yalnızca iki çalışmanın orta kalitede, diğerlerinin düşük kalitede olduğunu ortaya koydu.
- 6.Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora
Lambers H, Piessens S, Bloem A, Pronk H, Finkel P · International Journal of Cosmetic Science · 2006 · doi:10.1111/j.1467-2494.2006.00344.x
Cildin doğal yüzey pH'ının ortalama 4,7 olduğunu; pH'ı 5'in altında olan cildin bariyer ve nem açısından daha iyi durumda olduğunu ve asidik pH'ın yararlı bakterilerin cilde tutunmasına yardımcı olduğunu gösterdi.
- 7.The role of topical probiotics in skin conditions: A systematic review of animal and human studies and implications for future therapies
Knackstedt R, Knackstedt T, Gatherwright J · Experimental Dermatology · 2020 · doi:10.1111/exd.14032
Topikal probiyotik çalışmalarını derledi ve dengesizlik tanımlanmış ancak probiyotiklerin henüz araştırılmadığı cilt durumlarına dikkat çekti.
- 8.The human skin microbiome
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Deri mikrobiyomunun sağlık ve hastalıktaki yapısını, mikroorganizmalar arası ilişkileri ve bağışıklık sistemiyle etkileşimini kapsamlı biçimde özetledi.
