Tanım
Kuruluk ve bariyer hasarı nedir?
Cilt bariyeri, cildin en dış katmanı olan ve 'tuğla-harç' yapısına benzetilen bölümdür. Tuğlalar, ölü ama işlevini sürdüren hücrelerdir; harç ise bu hücrelerin arasını dolduran seramidler, kolesterol ve serbest yağ asitlerinden oluşan lipit katmanıdır. Bu yapı bir yandan vücudun suyunu içeride tutar, bir yandan da mikropları, alerjenleri ve tahriş edici maddeleri dışarıda bırakır. Cildin doğal nemlendirici faktörleri ve asidik pH'ı da bu korumaya katkı sağlar.
Kuruluk (tıbbi adıyla kserozis), bu yapı yıprandığında cildin su tutma kapasitesinin azalmasıdır. Yaşla birlikte lipit üretimi ve doğal nemlendirici faktörler azaldığı için kuruluk artar; menopoz döneminde östrojenin azalması da cildi daha kuru ve ince hâle getirir. Ancak günümüzde bariyer hasarının çok sık görülen bir başka nedeni daha var: aşırı bakım. Sık peeling, aynı anda kullanılan çok sayıda asit ve retinoid, sert temizleyiciler ve uzun sıcak duşlar 'harcı' aşındırır.
Cilt bariyeri bozulmasının belirtileri tanıdıktır: cilt gerilir, pullanır, matlaşır, ince çizgileri daha belirgin gösterir ve en hafif ürünle bile batma-yanma hissi verebilir. Bazen paradoks gibi görünse de hem kuru hem de yağlı ve sivilceli olabilir. İyi haber: bariyer kendini yenileyebilen bir yapıdır. Doğru bir 'sadeleştir, onar, koru' yaklaşımıyla çoğu kadında birkaç hafta içinde belirgin bir rahatlama sağlanabilir.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Yüz yıkadıktan sonra belirgin gerginlik hissi
- ✓Pullanma, kepeklenme ve pürüzlü doku
- ✓Önceden rahatça kullanılan ürünlerde batma ya da yanma
- ✓Kızarıklık ve sıcaklık hissi
- ✓Hem kuru hem de yağlı görünen, parlak ama gergin cilt
- ✓Matlaşma ve belirginleşen ince çizgiler
- ✓Vücutta kaşıntı, özellikle kış aylarında ve duştan sonra
- ✓Bacaklarda ve kollarda çatlamış toprağı andıran ince çizgiler
- ✓Daha kolay çıkan sivilce ve tahriş
- ✓Ellerde çatlama ve kızarıklık
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Aşırı eksfoliasyon
Sık peeling, yüksek oranlı asitler, retinoidler ve granüllü ürünlerin bir arada kullanılması bariyerin dış katmanını gereğinden hızlı inceltir.
02
Sert temizleme alışkanlıkları
Sabun, yoğun köpüren temizleyiciler, günde ikiden fazla yıkama ve sıcak su lipit katmanını eritir.
03
Yaş ve hormonlar
Yaşla birlikte lipit üretimi ve doğal nemlendirici faktörler azalır. Menopozda östrojenin düşmesi cildin nem tutma kapasitesini azaltır.
04
Çevresel etkenler
Soğuk, rüzgâr, kuru kalorifer havası, klimalı ortamlar ve güneş bariyeri yıpratır. Dış ortam sıcaklığı kuru cilt için belirleyici etkenler arasında gösterilmiştir.
05
Sağlık durumları ve ilaçlar
Atopik dermatit, tiroit hastalıkları, diyabet, böbrek hastalıkları; idrar söktürücüler, kolesterol ilaçları ve bazı kanser tedavileri kuruluğu artırabilir.
06
Yaşam tarzı
Sigara, yetersiz uyku ve stres bariyerin yenilenme hızını yavaşlatır.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Nemlendiricilerin üç bileşeni
Etkili bir nemlendirici genellikle üç tür madde içerir: suyu çeken nem tutucular (gliserin, hyalüronik asit, üre), cildi yumuşatan ve boşlukları dolduran yumuşatıcılar (seramidler, yağ asitleri) ve su kaybını azaltan kapatıcılar (vazelin, bazı yağlar). Kuru ve hasarlı bariyerde bu üçlünün dengeli olduğu formüller tercih edilir.
02
Fizyolojik lipit oranlarına yakın onarım
Seramid, kolesterol ve serbest yağ asitlerini cildin kendi yapısına benzer oranlarda içeren bariyer onarıcı kremler, bariyerin yeniden kurulmasına yardımcı olabilir.
03
Üre ve laktik asit içeren ürünler
Vücuttaki belirgin kuruluk ve pullanmada, düşük ve orta oranlı üre ya da laktik asit içeren kremler dermatoloğunuzun önerisiyle kullanılabilir. Hasarlı yüz cildinde bu maddeler batma yapabileceği için dikkatli olunmalıdır.
04
İltihaplı dönemde tıbbi destek
Kuruluğa kızarıklık, kaşıntı ve egzama benzeri lekeler eşlik ediyorsa dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kısa süreli iltihap giderici kremler kullanılabilir.
05
Altta yatan nedenin araştırılması
Kuruluk yaygın, inatçı ve kaşıntılıysa tiroit, böbrek, diyabet gibi durumlar ya da kullanılan ilaçlar açısından doktor değerlendirmesi önemlidir.
06
Güçlü etken maddelere ara
Bariyer hasarlıyken retinoid, asit ve peeling kullanımına geçici olarak ara vermek, onarım sürecinin en önemli adımıdır. Reçeteli bir tedavi kullanıyorsan ara vermeden önce dermatoloğunla konuş.
Biliyor muydun? · Kuruluk ve bariyer hasarı
%60 · Orta yaş ve üzerindeki 5.547 kişilik toplum çalışmasında katılımcıların %60'ında doktor muayenesiyle kuru cilt saptandı; kadın olmak belirleyici etkenlerden biriydi.
Adım adım
Kuruluk ve bariyer hasarı için bakım rutini
- 1
Temizleyicisiz sabahlar
Onarım döneminde sabahları yalnızca ılık suyla durulamak bariyere nefes aldırır.
- 2
Nem tutucu katman
Cilt hafif nemliyken gliserin ya da hyalüronik asit içeren, parfümsüz bir nem serumu uygula.
- 3
Bariyer kremi
Seramid, kolesterol, yağ asitleri ve prebiyotik içeren bir bariyer kremiyle nemi hapset.
- 4
Güneş koruyucu
Hasarlı bariyer güneşe karşı daha savunmasızdır. Parfümsüz, geniş spektrumlu bir güneş koruyucu kullan.
- 5
Vücut için
Kuru bölgelere sabah da vücut kremi uygula; özellikle kış aylarında el kremi çantandan eksik olmasın.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
NemlendirmePrebiyotikli Cilt KremiCildi nemlendirir ve bariyerin onarımına yardımcı olur. Tüm, kuru ve yağlı cilt için üç ayrı formülü var.İncele ↗
TemizlemePrebiyotikli Yüz Temizleme JeliMakyajı ve günün kirini nazik bir köpükle alır; temizlerken cilt bariyerini de destekler. Sabah ve akşam.İncele ↗
EllerPrebiyotikli Sıvı El SabunuSık yıkanan elleri temizlerken bariyerini destekler; bütün aile için.İncele ↗Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Haftada birden fazla peeling yapmak
- ✕Asit, retinoid ve C vitaminini aynı rutinde üst üste kullanmak
- ✕Sabun ve yoğun köpüren temizleyiciler
- ✕Uzun, sıcak duşlar ve banyolar
- ✕Kese, lif, temizleme fırçası ve granüllü peelingler
- ✕Alkollü tonikler ve parfümlü ürünler
- ✕Ciltte batma olduğu hâlde 'alışır' diye ürüne devam etmek
- ✕Bariyer onarılmadan yeni etken maddeler denemek
Dermatoloğa başvur
- →Kuruluk yoğun kaşıntı ile birlikteyse ve uykunu bozuyorsa
- →Ciltte çatlaklar, kanama, sulanma ya da enfeksiyon belirtileri varsa
- →Kızarık, pullu, egzama benzeri lekeler oluştuysa
- →Nemlendirici kullanmana rağmen birkaç haftada düzelme yoksa
- →Kuruluğa yorgunluk, kilo değişimi, sık idrara çıkma gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa
- →Yeni bir ilaca başladıktan sonra belirgin kuruluk başladıysa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Cilt ne kadar sık peeling yapılırsa o kadar parlak ve pürüzsüz olur.
Gerçek
Aşırı peeling bariyerin dış katmanını gereğinden fazla inceltir; sonuç parlaklık değil, gerginlik, kızarıklık ve hassasiyettir. Çoğu cilt için haftada bir hafif uygulama bile yeterlidir.
Efsane
Gerginlik hissi cildin iyice temizlendiğini gösterir.
Gerçek
Yıkama sonrası gerginlik, temizleyicinin cildin proteinlerine ve lipitlerine zarar verdiğinin işaretidir. Doğru temizleyici cildi gergin değil, rahat bırakır.
Efsane
Yağlı cilt bariyer hasarı yaşamaz.
Gerçek
Yağlı ciltte de bariyer bozulabilir; özellikle sert, kurutucu ürünlerle. Bu durumda cilt hem yağlı hem gergin ve hassas olabilir.
Sık arananlar
Kuruluk ve bariyer hasarı hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Bariyerimin hasarlı olduğunu nasıl anlarım?+
Normalde rahatça kullandığın ürünler batmaya başladıysa, yüz yıkadıktan sonra cildin geriliyorsa, kızarıklık ve pullanma artıyorsa ve cildin hem kuru hem yağlı hissediyorsa bariyerin yıpranmış olabilir.
Bariyer ne kadar sürede onarılır?+
Cildin dış katmanı yaklaşık birkaç haftalık bir döngüyle yenilenir. Sadeleştirilmiş bir rutinle çoğu kişi 2–4 hafta içinde belirgin rahatlama hisseder; derin hasarda bu süre uzayabilir.
Bariyer onarırken hangi içerikleri aramalıyım?+
Seramidler, kolesterol, yağ asitleri, gliserin, pantenol, niasinamid gibi bariyer dostu içerikler ve yararlı mikrobiyotayı besleyen prebiyotikler iyi bir başlangıçtır. Parfümsüz ve kısa içerik listeli formülleri seç.
Menopozda cildim neden bu kadar kurudu?+
Östrojenin azalması cildin lipit üretimini, nem tutma kapasitesini ve kalınlığını etkiler. Bu dönemde daha zengin, bariyer onarıcı kremlere geçmek ve duş alışkanlıklarını gözden geçirmek faydalı olur.
Vazelin gibi kapatıcı ürünler gözenekleri tıkar mı?+
Saf kapatıcılar genellikle gözenek tıkamaz ve su kaybını azaltmada çok etkilidir. Akneye yatkın yüz cildinde ise yalnızca çok kuru bölgelere ince bir tabaka uygulamak daha uygundur.
Prebiyotikli bakım bariyer onarımına nasıl katkı sağlar?+
Prebiyotikler ciltteki yararlı mikrobiyotayı besler. Mikrobiyotanın bariyerin oluşması ve onarılmasında rol oynadığı bilindiği için prebiyotik destekli bakım, mikrobiyom dengesini ve bariyer onarımını desteklemeye yardımcı olabilir.
Cilt bariyeri en hızlı nasıl onarılır?+
En hızlı yol, cildi yıpratan her şeyi bırakmaktır: peeling, asit, retinoid ve sert temizleyicilere 2–4 hafta ara ver, günde bir kez nazik temizlik yap ve seramid, kolesterol ve yağ asitleri içeren bir bariyer kremiyle nemi koru. Bu dönemde cilde ürün eklemek yerine çıkarmak çoğu zaman daha hızlı sonuç verir.
Yüz kuruluğuna ne iyi gelir?+
Ilık suyla ve sabunsuz bir temizleyiciyle yıkamak, cilt hafif nemliyken gliserin ya da hyalüronik asitli bir nem serumu ve ardından seramidli bir krem sürmek, kalorifer açıkken ortamı nemlendirmek yüz kuruluğunu azaltmada etkilidir. Çok kuru bölgelere gece ince bir kat kapatıcı merhem eklenebilir.
Yüz kuruluğu vitamin eksikliğinden olur mu?+
Çoğu zaman hayır. Yüz kuruluğunun en sık nedenleri sert temizlik, aşırı peeling, soğuk ve kuru hava ve yaşla azalan lipit üretimidir. Kuruluğa yorgunluk, kilo değişimi ya da saç dökülmesi gibi belirtiler eşlik ediyorsa tiroit gibi durumlar ve beslenme eksiklikleri açısından doktor değerlendirmesi faydalı olur.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Prevalence and determinants for xerosis cutis in the middle-aged and elderly population: A cross-sectional study
Mekić S, Jacobs LC, Gunn DA, ve ark. · Journal of the American Academy of Dermatology · 2019 · doi:10.1016/j.jaad.2018.12.038
5.547 orta yaşlı ve yaşlı katılımcının %60'ında kuru cilt saptandı; yaş, kadın cinsiyet, dış ortam sıcaklığı ve egzama belirleyici etkenlerdi, günlük krem kullanımı daha az kurulukla ilişkiliydi.
- 2.Prevalence and risk factors for xerosis in the elderly: a cross-sectional epidemiological study in primary care
Paul C, Maumus-Robert S, Mazereeuw-Hautier J, ve ark. · Dermatology · 2011 · doi:10.1159/000334631
65 yaş üstü 756 kişide kuruluk sıklığını %55,6 buldu; kadın cinsiyet, ileri yaş ve atopik dermatit öyküsü anlamlı risk etkenleriydi.
- 3.The skin: an indispensable barrier
Proksch E, Brandner JM, Jensen JM · Experimental Dermatology · 2008 · doi:10.1111/j.1600-0625.2008.00786.x
Cilt bariyerinin protein açısından zengin hücreler ve seramid, kolesterol, serbest yağ asitlerinden oluşan lipit katmanlarıyla nasıl kurulduğunu ve bozulduğunda hastalıklara nasıl zemin hazırladığını açıkladı.
- 4.Moisturization and skin barrier function
Rawlings AV, Harding CR · Dermatologic Therapy · 2004 · doi:10.1111/j.1396-0296.2004.04s1005.x
Cildin optimum neminin lipit katmanlarının düzenine, suyun izlediği yolun uzunluğuna ve doğal nemlendirici faktörlere bağlı olduğunu özetledi.
- 5.Cleansing without compromise: the impact of cleansers on the skin barrier and the technology of mild cleansing
Ananthapadmanabhan KP, Moore DJ, Subramanyan K, ve ark. · Dermatologic Therapy · 2004 · doi:10.1111/j.1396-0296.2004.04S1002.x
Sert yüzey aktif maddelerin cilt protein ve lipitlerine zarar vererek yıkama sonrası gerginlik, kuruluk, bariyer hasarı, tahriş ve kaşıntıya yol açabildiğini gösterdi.
- 6.Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora
Lambers H, Piessens S, Bloem A, Pronk H, Finkel P · International Journal of Cosmetic Science · 2006 · doi:10.1111/j.1467-2494.2006.00344.x
Asidik cilt pH'ının yararlı bakterilerin cilde tutunmasına yardımcı olduğunu, alkali pH'ın ise ayrılmalarını kolaylaştırdığını ve sabunların pH'ı belirgin biçimde yükselttiğini gösterdi.
- 7.Commensal microbiota regulates skin barrier function and repair via signaling through the aryl hydrocarbon receptor
Uberoi A, Bartow-McKenney C, Zheng Q, ve ark. · Cell Host & Microbe · 2021 · doi:10.1016/j.chom.2021.05.011
Deneysel modelde yararlı deri mikrobiyotasının bariyerin düzgün oluşması ve onarılması için gerekli olduğunu ve bu etkinin deri hücrelerindeki bir alıcı üzerinden gerçekleştiğini gösterdi.
- 8.Microbiota and maintenance of skin barrier function
Harris-Tryon TA, Grice EA · Science · 2022 · doi:10.1126/science.abo0693
Cilt mikrobiyotasının zararlı mikroplara karşı koruma, bağışıklık dengesini ayarlama ve epiteli güçlendirme yoluyla bariyer işlevinin temel bir parçası olduğunu özetledi.
- 9.Impact of prebiotics and probiotics on skin health
Al-Ghazzewi FH, Tester RF · Beneficial Microbes · 2014 · doi:10.3920/BM2013.0040
Prebiyotik ve probiyotiklerin cilt mikrobiyotasını sürdürme ve yeniden dengeleme kapasitesine sahip olabileceğini; topikal uygulamaların cildin doğal savunma bariyerini destekleyebileceğini derledi.
- 10.Role of topical emollients and moisturizers in the treatment of dry skin barrier disorders
Lodén M · American Journal of Clinical Dermatology · 2003 · doi:10.2165/00128071-200304110-00005
Kuru cilt ve bariyer bozukluklarında yumuşatıcı ve nemlendiricilerin rolünü, içeriklerin bariyer üzerindeki etkilerini kapsamlı biçimde değerlendirdi.
