Tanım
Erken yaşlanma nedir?
Cildin yaşlanmasının iki yüzü vardır. İç (kronolojik) yaşlanma genetik ve zamanla ilgilidir; kolajen üretiminin yavaşlaması, cildin incelmesi ve hacim kaybı bu sürecin doğal parçalarıdır. Dış yaşlanma ise güneş, hava kirliliği, sigara, beslenme, stres ve uyku gibi dış etkenlerin cildin üzerinde bıraktığı izlerin toplamıdır. 'Erken yaşlanma' dediğimiz şey, çoğu zaman bu dış etkenlerin takvimin önüne geçmesidir.
Bilim insanları bu dış etkenlerin bütününe 'cilt yaşlanması eksposomu' adını veriyor. Bunların başında güneş geliyor: UV ışınları kolajeni yıkan enzimleri harekete geçirir, elastik lifleri bozar ve pigment hücrelerini uyarır. Trafik kaynaklı ince partiküllerin de özellikle yüzde leke artışıyla ilişkili olduğu gösterildi. Sigara ise kolajen üretimini baskılayıp yıkımını hızlandırır.
Son yıllarda bu tabloya önemli bir kavram eklendi: 'inflammaging', yani yaşla birlikte artan kronik, sessiz ve düşük dereceli iltihap. Bu sürekli iltihap hali hem iç hem dış yaşlanmayı besler. Bu yüzden erken yaşlanmayı önlemenin yolu yalnızca kırışıklık kremlerinden geçmez: her gün güneş koruması, retinoid gibi etkisi kanıtlanmış içerikler, sigaradan uzak durmak, düzenli uyku ve dengeli beslenme birlikte ele alındığında cilt yaşlanması belirgin şekilde yavaşlayabilir.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Alın, göz kenarı ve dudak çevresinde erken yaşta belirginleşen ince çizgiler
- ✓Derinleşen mimik çizgileri ve dinlenme halinde de kaybolmayan kırışıklıklar
- ✓Cildin esnekliğini kaybetmesi, sıkıldığında geç toparlanması
- ✓Yüzde, boyunda, dekoltede ve el sırtlarında güneş lekeleri
- ✓Renk eşitsizliği ve donuk, ışıltısız görünüm
- ✓Gözenek görünümünde artış ve pürüzlü doku
- ✓Yanak ve burun çevresinde ince kılcal damarlar
- ✓Boyunda ve dekoltede kırmızımsı-kahverengi renk değişikliği ve çizgilenme
- ✓Cildin kuruması ve kolay tahriş olması
- ✓Yüz hatlarında, özellikle çene hattında belirsizleşme
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Güneş (foto-yaşlanma)
Görünür yaşlanma belirtilerinin en büyük kısmından UV ışınları sorumludur. Pigment bozuklukları özellikle güneş maruziyetiyle güçlü biçimde ilişkilidir; kırışıklıklar ise hem güneşten hem de zamandan etkilenir.
02
Hava kirliliği
70-80 yaş arası 400 kadında yapılan bir çalışmada trafik kaynaklı partiküllerdeki artışın alın ve yanaklarda yaklaşık %20 daha fazla pigment lekesiyle ilişkili olduğu bulundu.
03
Sigara
Tütün dumanı kolajen üretimini bozar, kolajen ve elastik lifleri yıkan enzimleri artırır. Epidemiyolojik çalışmalar sigarayı erken cilt yaşlanmasının önemli bir çevresel nedeni olarak gösteriyor.
04
Kronik iltihap ve metabolik sağlık
Aşırı beslenme ve metabolik bozuklukların yarattığı 'metaflamasyon', inflammaging ile aynı mekanizmaları paylaşır. Yüksek şeker tüketimi kolajen liflerini sertleştiren süreçleri de hızlandırabilir.
05
Uyku ve stres
Kronik stres ve yetersiz uyku cildin onarım süreçlerini aksatır, iltihabı artırır ve yüzde yorgun, çizgili bir görünüme katkıda bulunur.
06
Hormonal değişim
Özellikle menopoz geçişinde östrojenin azalması kolajen kaybını hızlandırır ve cildi daha kuru, daha ince hale getirir.
07
Genetik
Kalıtım; cilt tipini, kolajen kalitesini ve yaşlanmanın hızını etkiler. Ancak araştırmalar, görünür yaşlanmanın büyük bölümünün genetik değil çevresel etkenlerden kaynaklandığını gösteriyor.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Her gün güneş koruması
903 yetişkinin katıldığı randomize bir çalışmada her gün geniş spektrumlu güneş koruyucu kullananlarda 4,5 yılın sonunda cilt yaşlanmasında saptanabilir bir artış görülmedi; yaşlanma, ara sıra kullananlara göre %24 daha azdı. Yaşlanma karşıtı bakımın temeli budur.
02
Topikal retinoidler
Retinoidler, foto-yaşlanmada klinik etkinliği en çok araştırılmış içerik grubudur. Reçeteli tretinoin en güçlü seçenektir; retinol ve retinaldehit daha az tahriş edicidir. Dermatoloğunun önerisiyle düşük oranla başlanır, hamilelikte kullanılmaz.
03
Antioksidanlar
C vitamini, E vitamini, ferulik asit ve niasinamid gibi antioksidanlar oksidatif strese karşı cildi destekler ve güneş koruyucunun etkisini tamamlar.
04
Kimyasal peeling ve lazer
Dermatoloğun cilt tipine göre kimyasal peeling, fraksiyonel lazer, ışık tedavileri veya mikroiğneleme önerebilir. Bu uygulamalar kontrollü bir yenilenme süreci başlatarak doku ve lekelerde iyileşme sağlayabilir.
05
Enjeksiyonlar ve hacim tedavileri
Mimik çizgileri için kas gevşetici enjeksiyonlar, hacim kaybı için dolgular ve kolajen uyarıcı uygulamalar dermatolog veya plastik cerrah değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.
06
Yaşam tarzı
Sigarayı bırakmak, düzenli uyku, düzenli hareket ve sebze-meyveden zengin beslenme ciltteki oksidatif stresi ve iltihabı azaltarak tüm tedavilerin etkisini artırır.
Biliyor muydun? · Erken yaşlanma
%80 · 298 kadında yapılan bir çalışmada, yüzdeki görünür yaşlanma belirtilerinin yaklaşık %80'inden UV ışınlarına maruziyetin sorumlu olduğu sonucuna varıldı.
Adım adım
Erken yaşlanma için bakım rutini
- 1
Nazik temizlik
Düşük pH'lı, sabunsuz bir temizleyiciyle yüzünü yıka.
- 2
Antioksidan serum
C vitamini veya niasinamid içeren bir serum oksidatif strese karşı ilk savunma hattını güçlendirir.
- 3
Prebiyotikli nemlendirici
Seramid, hiyalüronik asit ve prebiyotik içeren bir nemlendiriciyle bariyeri destekle.
- 4
Geniş spektrumlu güneş koruyucu
Yüz, boyun, dekolte ve el sırtlarına yeterli miktarda uygula; dışarıdaysan 2 saatte bir yenile.
- 5
Fiziksel koruma
Geniş kenarlı şapka ve UV korumalı güneş gözlüğü hem lekeleri hem de göz kenarındaki kısma çizgilerini azaltır.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
NemlendirmePrebiyotikli Cilt KremiCildi nemlendirir ve bariyerin onarımına yardımcı olur. Tüm, kuru ve yağlı cilt için üç ayrı formülü var.İncele ↗
TemizlemePrebiyotikli Yüz Temizleme JeliMakyajı ve günün kirini nazik bir köpükle alır; temizlerken cilt bariyerini de destekler. Sabah ve akşam.İncele ↗
Haftalık bakımPrebiyotikli Volkanik Kil MaskesiYüzeydeki fazla yağı ve kiri emer; arındırırken bariyeri de destekler. Haftada bir-iki kez, on dakika.İncele ↗Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Solaryum ve bronzlaşmak için güneşlenmek
- ✕Güneş koruyucuyu yalnızca yazın ya da tatilde kullanmak
- ✕Sigara
- ✕Retinoid, yüksek oranlı asit ve peelingi aynı gece birlikte kullanmak
- ✕Cildi gıcırdatan sert temizleyiciler
- ✕Makyajla uyumak
- ✕Mucize vaat eden, içeriği belirsiz ürünler
- ✕Ani ve agresif kilo verme diyetleri
Dermatoloğa başvur
- →Yeni ortaya çıkan, büyüyen, renk veya şekil değiştiren bir ben ya da leke varsa
- →İyileşmeyen, kanayan veya kabuklanan bir yara fark ettiysen
- →Yaşına göre çok hızlı ilerleyen yaşlanma belirtileri, belirgin kuruluk veya kıl dökülmesiyle birlikteyse
- →Retinoid veya asit kullanımında şiddetli tahriş gelişiyorsa
- →Lazer, peeling, dolgu gibi bir uygulama düşünüyorsan
- →Lekelerin tüm bakıma rağmen koyulaşıyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Kırışıklıklar tamamen genetiktir, yapacak bir şey yok.
Gerçek
Genetik yaşlanmanın hızını etkiler, ama araştırmalar görünür yaşlanma belirtilerinin büyük kısmının güneş başta olmak üzere çevresel etkenlerden kaynaklandığını gösteriyor. Düzenli güneş korumasının yaşlanmayı belirgin şekilde yavaşlattığı randomize bir çalışmada kanıtlandı.
Efsane
Bulutlu havada güneş koruyucuya gerek yok.
Gerçek
UV ışınlarının önemli bir kısmı bulutları geçer. Yaşlanmaya yol açan UVA ışınları ayrıca camdan da geçebilir; bu yüzden güneş koruması her gün gereklidir.
Efsane
Ne kadar çok aktif içerik, o kadar genç cilt.
Gerçek
Aynı anda çok sayıda güçlü aktif kullanmak bariyeri bozar ve iltihabı artırır; bu da yaşlanmayı hızlandırabilir. Güneş koruyucu, bir retinoid, bir antioksidan ve iyi bir nemlendiricinin düzenli kullanımı çoğu zaman yeterlidir.
Sık arananlar
Erken yaşlanma hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Yaşlanma karşıtı bakıma kaç yaşında başlamalıyım?+
Güneş korumasına her yaşta başlamalısın. Retinoid gibi aktif içerikler genellikle 20'li yaşların ortasından itibaren cilt ihtiyacına göre eklenebilir. Asıl önemli olan erken başlamaktan çok düzenli olmaktır.
Retinol mü, reçeteli retinoid mi?+
Reçeteli tretinoin en güçlü ve en çok araştırılmış seçenektir ama tahriş riski daha yüksektir. Retinol ve retinaldehit daha nazik bir başlangıç sunar. Hangisinin sana uygun olduğuna dermatoloğunla karar verebilirsin.
Inflammaging tam olarak ne demek?+
Yaşla birlikte vücutta gelişen kronik, düşük dereceli ve belirti vermeyen iltihap haline verilen addır. Bu iltihap pek çok yaşa bağlı sorunun yanı sıra cilt yaşlanmasıyla da ilişkilendiriliyor; bağırsak mikrobiyomu bu süreçte önemli bir düzenleyici olarak görülüyor.
Probiyotik kremler kırışıklıkları azaltır mı?+
Araştırmalarda probiyotik içerikli ürünlerin bariyer fonksiyonunu ve nem dengesini desteklemeye yardımcı olabileceği gözlenmiştir. Kırışıklıklar üzerine klinik çalışmalar henüz sınırlı; bu yüzden onları güneş koruyucu ve retinoidin yerine değil, bariyeri dengeleyen bir tamamlayıcı olarak düşünmek en doğrusudur.
Kolajen takviyesi işe yarar mı?+
Bazı çalışmalar ağızdan alınan kolajen peptitlerinin cilt nemi ve esnekliği üzerine olumlu sonuçlar bildirse de kanıtlar karışıktır. Takviyeler, güneş koruması ve kanıtlanmış topikal bakımın yerini tutmaz.
Hava kirliliğinden cildimi nasıl korurum?+
Akşamları cildi nazik ama etkili temizlemek, sabah antioksidan serum ve güneş koruyucu kullanmak ve bariyeri güçlü tutmak kirliliğin oksidatif etkilerine karşı en pratik savunmadır.
Erken yaşlanma belirtileri nelerdir?+
Yaşına göre erken beliren alın, göz kenarı ve dudak çevresi çizgileri, güneş lekeleri, renk eşitsizliği, donuk görünüm, esneklik kaybı ve boyun-dekoltede renk değişikliği en sık işaretlerdir. Bu belirtilerin özellikle güneş gören bölgelerde yoğunlaşması, dış etkenlerin rolünü gösterir.
Yüzdeki kırışıklıklar nasıl geçer?+
Derin kırışıklıklar tamamen silinmez ama belirgin şekilde yumuşatılabilir. İnce çizgilerde düzenli retinoid kullanımı ve günlük güneş koruması ilk adımdır; derin ve mimik çizgilerinde dermatoloğun lazer, peeling, kas gevşetici enjeksiyon veya dolgu gibi seçenekleri değerlendirebilir. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, güneş koruması olmadan sonuçlar uzun sürmez.
Kolajen kaybı nasıl önlenir?+
Kolajeni en hızlı yıkan dış etkenler UV ışınları ve sigaradır; bu yüzden her gün geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanmak ve sigaradan uzak durmak en etkili önlemlerdir. Retinoidler kolajen üretimini destekler, C vitamini gibi antioksidanlar oksidatif strese karşı yardımcı olur. Düzenli uyku ve şekeri azaltılmış beslenme de destekleyicidir.
Cilt yaşlanması kaç yaşında başlar?+
Kolajen üretimi yetişkinlikte yaşla birlikte yavaş yavaş azalır; ancak görünür belirtilerin ne zaman ortaya çıkacağını büyük ölçüde güneş, sigara ve yaşam tarzı belirler. Güneşten iyi korunan bir ciltte ince çizgiler ve lekeler çok daha geç belirginleşir. Bu yüzden önlemeye başlamak için en iyi zaman bugündür.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Effect of the sun on visible clinical signs of aging in Caucasian skin.
Flament F, Bazin R, Laquieze S, Rubert V, Simonpietri E, Piot B · Clin Cosmet Investig Dermatol · 2013 · doi:10.2147/CCID.S44686
30-78 yaş arası 298 kadında yüzdeki görünür yaşlanma belirtilerinin yaklaşık %80'inden UV maruziyetinin sorumlu olduğu sonucuna varıldı.
- 2.The skin aging exposome.
Krutmann J, Bouloc A, Sore G, Bernard BA, Passeron T · J Dermatol Sci · 2017 · doi:10.1016/j.jdermsci.2016.09.015
Güneş, kirlilik, sigara, beslenme, stres ve uyku gibi cilt yaşlanmasını etkileyen dış etkenlerin bütününü 'cilt yaşlanması eksposomu' olarak tanımladı.
- 3.Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial.
Hughes MC, Williams GM, Baker P, Green AC · Ann Intern Med · 2013 · doi:10.7326/0003-4819-158-11-201306040-00002
903 yetişkinde günlük güneş koruyucu kullanan grupta 4,5 yılda cilt yaşlanmasının ara sıra kullananlara göre %24 daha az olduğu gösterildi.
- 4.Inflammaging: a new immune-metabolic viewpoint for age-related diseases.
Franceschi C, Garagnani P, Parini P, Giuliani C, Santoro A · Nat Rev Endocrinol · 2018 · doi:10.1038/s41574-018-0059-4
Yaşla gelişen kronik, düşük dereceli iltihabı (inflammaging) tanımladı ve bağırsak mikrobiyotasının bu süreçte merkezi rol oynadığını vurguladı.
- 5.Retinoids in the treatment of skin aging: an overview of clinical efficacy and safety.
Mukherjee S, Date A, Patravale V, Korting HC, Roeder A, Weindl G · Clin Interv Aging · 2006 · doi:10.2147/ciia.2006.1.4.327
Retinoidlerin foto-yaşlanmada klinik iyileşme sağladığı; tretinoinin en güçlü, retinol ve retinaldehitin daha az tahriş edici olduğu derlendi.
- 6.Airborne particle exposure and extrinsic skin aging.
Vierkötter A, Schikowski T, Ranft U, Sugiri D, et al. · J Invest Dermatol · 2010 · doi:10.1038/jid.2010.204
400 kadında trafik kaynaklı partikül maruziyetindeki artışın alın ve yanaklarda %20 daha fazla pigment lekesiyle ilişkili olduğu bulundu.
- 7.Tobacco smoke causes premature skin aging.
Morita A · J Dermatol Sci · 2007 · doi:10.1016/j.jdermsci.2007.06.015
Tütün dumanının kolajen üretimini bozduğu ve kolajeni yıkan enzimleri artırarak erken cilt yaşlanmasına yol açtığı derlendi.
- 8.How Microbiomes Affect Skin Aging: The Updated Evidence and Current Perspectives.
Ratanapokasatit Y, Laisuan W, Rattananukrom T, Petchlorlian A, et al. · Life (Basel) · 2022 · doi:10.3390/life12070936
Bağırsak ve cilt mikrobiyotasının oksidatif stres, iltihap ve bağışıklık üzerinden cilt yaşlanmasını etkilediği; yaşlanma karşıtı probiyotik çalışmalarının henüz sınırlı olduğu belirtildi.
- 9.Aging-related changes in the diversity of women's skin microbiomes associated with oral bacteria.
Shibagaki N, Suda W, Clavaud C, Bastien P, et al. · Sci Rep · 2017 · doi:10.1038/s41598-017-10834-9
Kadınlarda yaşla birlikte cilt mikrobiyomunun yapısının değiştiği ve bu değişimin klinik cilt yaşlanma göstergeleriyle ilişkili olduğu gösterildi.
- 10.Microbiome and Human Aging: Probiotic and Prebiotic Potentials in Longevity, Skin Health and Cellular Senescence.
Boyajian JL, Ghebretatios M, Schaly S, Islam P, Prakash S · Nutrients · 2021 · doi:10.3390/nu13124550
Mikrobiyal dengesizliğin hücresel yaşlanmayla ilişkilendirildiği; probiyotik ve prebiyotiklerin sağlıklı yaşlanma ve cilt sağlığında potansiyel taşıdığı derlendi.
