Tanım
İltihap sonrası lekeler ve güneş lekeleri nedir?
Hiperpigmentasyon, günlük dilde kısaca «leke» dediğimiz durum, derinin bir bölgesinin çevresine göre daha koyu renk almasıdır. Kadınların en sık karşılaştığı iki türü vardır: iltihap sonrası hiperpigmentasyon, yani sivilce, egzama, böcek ısırığı, yanık, ağda tahrişi ya da kozmetik işlemler gibi bir iltihabın ardından kalan kahverengi izler; ve güneş lekeleri, yani yıllar içinde güneşe en çok maruz kalan yüz, el sırtı, dekolte ve kollarda beliren, sınırları belirgin, yuvarlak kahverengi lekeler.
İltihap sonrası lekede deri bir hasara tepki verirken renk hücreleri de uyarılır ve fazla melanin üretir. Bu pigment derinin üst katında kalırsa leke kahverengi görünür ve birkaç ayda açılabilir; daha derine inerse gri-mavi bir ton alır ve çok daha uzun sürer. Güneş lekeleri ise güneşin yıllar boyunca biriken etkisiyle renk hücrelerinin belirli bölgelerde kalıcı olarak daha aktif çalışmaya başlamasıyla oluşur.
Buğday ve esmer tenler, yani Türkiye'deki kadınların büyük kısmı, iltihap sonrası lekelenmeye daha yatkındır: aynı sivilce açık tende pembe bir iz bırakırken, koyu tende aylarca süren kahverengi bir iz bırakabilir. İyi haber şu ki lekelerin çoğu üst katmandadır ve iltihabı erken kontrol altına almak, güneşten korunmak ve doğru etken maddelerle bu lekeleri belirgin biçimde açmak mümkündür.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Geçmiş sivilce, kesik, yanık ya da tahriş bölgesinde düz, kahverengi iz
- ✓Kurcalanan veya sıkılan sivilcelerin yerinde daha koyu ve uzun süren lekeler
- ✓Yüzde, el sırtında, dekoltede ve kollarda yuvarlak, sınırları belirgin güneş lekeleri
- ✓Güneşe çıktıktan sonra koyulaşan, kışın biraz açılan lekeler
- ✓Derin lekelerde gri-mavi ton
- ✓Lekeli bölgede kaşıntı, kabuk veya kabarıklık olmaması
- ✓Ağda, epilasyon veya lazer sonrası bacak ve koltuk altında koyulaşma
- ✓Egzama ya da kontakt dermatit iyileştikten sonra geride kalan kahverengi yamalar
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Akne ve sivilceler
Kadınlarda iltihap sonrası lekenin en sık nedeni aknedir. İltihaplı, derin ve kurcalanan sivilceler en kalıcı izleri bırakır.
02
Diğer iltihaplı deri sorunları
Egzama, kontakt dermatit, böcek ısırıkları, yanıklar ve enfeksiyonlar da iyileştikten sonra geride leke bırakabilir.
03
Kozmetik işlemler ve ev uygulamaları
Yanlış ayarlanmış lazer, sert kimyasal peelingler, ağda ve epilasyon tahrişi, kendi başına yapılan iğneli uygulamalar iltihap sonrası lekeyi tetikleyebilir.
04
Birikmiş güneş hasarı
Güneş lekeleri yıllar içinde alınan güneşin sonucudur. Çocuklukta ve gençlikte alınan güneş de bu birikime katkıda bulunur.
05
Cilt tonu
Renk hücreleri daha aktif olan buğday ve esmer tenler iltihaba daha fazla pigmentle yanıt verir; bu nedenle iltihap sonrası leke koyu tenlerde daha sık ve daha belirgindir.
06
Görünür ışık
Koyu tenlerde görünür ışığın da kalıcı renklenme yapabildiği gösterilmiştir. Lekesi olan bir derinin yalnızca UV'ye karşı korunması bu nedenle yetersiz kalabilir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Önce iltihabı kontrol altına almak
Dermatologlar iltihap sonrası lekenin tedavisine, lekeyi yaratan sorunu, örneğin akneyi ya da egzamayı kontrol ederek başlar. Yeni sivilceler çıkmaya devam ettikçe yeni lekeler de oluşur.
02
Güneş koruması
Her gün kullanılan geniş spektrumlu, yüksek korumalı güneş kremi tedavinin ilk basamağıdır. Koyu tenlerde demir oksit içeren renkli formüller görünür ışığa karşı ek fayda sağlar.
03
Leke açıcı etken maddeler
Dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle azelaik asit, niasinamid, C vitamini, kojik asit, arbutin, retinoidler ya da kısa süreli hidrokinon gibi seçenekler önerilebilir. Niasinamidin, renk pigmentinin deri hücrelerine aktarılmasını azaltarak lekeyi açmaya yardımcı olduğu klinik çalışmalarda gösterilmiştir.
04
Retinoidler
Retinoidler hem akneyi kontrol etmeye hem de deri yenilenmesini hızlandırarak lekenin daha hızlı dökülmesine yardımcı olur. Tahriş yapabildikleri için düşük dozla ve dermatolog önerisiyle başlanır.
05
Kimyasal peeling ve lazer
Kremlere yanıt vermeyen lekelerde hafif kimyasal peelingler ve seçilmiş lazerler kullanılabilir. Koyu tenlerde bu işlemler yeni leke riski taşıdığı için deneyimli bir dermatolog tarafından, uygun hazırlıkla yapılmalıdır.
06
Güneş lekelerinde hedefli yöntemler
Sınırları belirgin güneş lekelerinde dermatolog, lekenin iyi huylu olduğundan emin olduktan sonra kremler, dondurma tedavisi ya da hedefli lazer gibi yöntemleri değerlendirebilir.
Biliyor muydun? · İltihap sonrası lekeler ve güneş lekeleri
%87,2 · Orta Doğu'da dermatoloğa başvuran 262 akne hastasının %87,2'sinde iltihap sonrası leke vardı; hastaların %69'u sivilcelerini kurcaladığını belirtti.
Adım adım
İltihap sonrası lekeler ve güneş lekeleri için bakım rutini
- 1
Nazik temizlik
Cildi gerdirmeyen, sabunsuz bir temizleyici kullan. Akneye yatkınsan dermatoloğunun önerdiği hafif bir aktif içerikli temizleyici tercih edilebilir.
- 2
Antioksidan serum
C vitamini ya da niasinamid içeren bir serum, güneşin oluşturduğu oksidatif strese karşı destek sağlar ve lekeyi açmaya yardımcı olur.
- 3
Hafif, bariyer dostu nemlendirici
Gözenek tıkamayan, seramid veya prebiyotik içeren hafif bir nemlendiriciyle bariyeri destekle.
- 4
Geniş spektrumlu güneş kremi
Yüzüne, boynuna ve el sırtlarına bol miktarda güneş kremi sür. Koyu tenliysen renkli ve demir oksitli bir formül tercih et.
- 5
Ellerin yüzden uzak
Gün içinde sivilcelere dokunma, sıkma; bu tek alışkanlık bile yeni leke sayısını belirgin biçimde azaltabilir.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
TemizlemePrebiyotikli Yüz Temizleme JeliMakyajı ve günün kirini nazik bir köpükle alır; temizlerken cilt bariyerini de destekler. Sabah ve akşam.İncele ↗
NemlendirmePrebiyotikli Cilt KremiCildi nemlendirir ve bariyerin onarımına yardımcı olur. Tüm, kuru ve yağlı cilt için üç ayrı formülü var.İncele ↗
Haftalık bakımPrebiyotikli Volkanik Kil MaskesiYüzeydeki fazla yağı ve kiri emer; arındırırken bariyeri de destekler. Haftada bir-iki kez, on dakika.İncele ↗Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Sivilceleri sıkmak, kabukları koparmak, iğne ile açmak
- ✕Limon, sirke, karbonat, diş macunu gibi ev yapımı uygulamalar
- ✕Aynı anda birden fazla güçlü asit ve retinoidi denemek
- ✕Granüllü, aşındırıcı peelingler
- ✕Güneş kremini yalnızca yazın kullanmak
- ✕İçeriği belirsiz, reçetesiz «beyazlatıcı» kremler
- ✕Lazer ya da peeling sonrası güneşe korumasız çıkmak
- ✕Tahriş eden parfümlü ve alkollü ürünler
Dermatoloğa başvur
- →Leke yeni çıktıysa, hızla büyüyor, renk değiştiriyor ya da kanıyorsa
- →Lekenin sınırları düzensiz, birden fazla renk içeriyor ya da diğer benlerinden farklı görünüyorsa
- →Akne düzenli bakıma rağmen kontrol altına alınamıyorsa
- →Lekeler 3–6 ay düzenli bakım ve güneş korumasına rağmen açılmıyorsa
- →Bir krem veya işlem sonrası leke koyulaştıysa
- →Gri-mavi tonlu, derin görünen lekelerin varsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Lekeyi hızlı açmak için ne kadar güçlü ürün o kadar iyi.
Gerçek
Tahriş eden güçlü ürünler yeni iltihap ve yeni leke yaratabilir. Özellikle koyu tenlerde nazik ve düzenli yaklaşım daha iyi sonuç verir.
Efsane
Sivilceyi sıkmak izin kalmasını engeller.
Gerçek
Tam tersi: sıkmak iltihabı derin katmanlara taşır ve leke riskini artırır. Orta Doğu'daki çalışmada kurcalama, değiştirilebilir en önemli risk etkeni olarak öne çıktı.
Efsane
Güneş lekeleri sadece ileri yaşta çıkar.
Gerçek
Güneş lekeleri birikmiş güneş hasarının sonucudur ve düzenli korunmayan kişilerde 20'li ve 30'lu yaşlarda da görülebilir.
Sık arananlar
İltihap sonrası lekeler ve güneş lekeleri hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
İltihap sonrası leke kendiliğinden geçer mi?+
Üst katmandaki lekeler çoğu zaman aylar içinde kendiliğinden açılır. Ancak güneşe korumasız çıkıldıkça ve iltihap tekrarladıkça süre uzar. Derindeki gri-mavi lekeler ise çok daha yavaş açılır ve dermatolog desteği gerektirebilir.
Kırmızı iz ile kahverengi iz arasında fark var mı?+
Evet. Sivilceden sonra kalan pembe-kırmızı izler genellikle genişlemiş küçük damarlardan kaynaklanır; kahverengi izler ise pigment fazlalığıdır. Tedavileri farklı olduğu için ayırımı bilmek önemlidir.
Niasinamid lekeyi nasıl açar?+
Niasinamid, renk hücrelerinde üretilen pigmentin çevredeki deri hücrelerine taşınmasını azaltır. Klinik bir çalışmada niasinamid içeren nemlendiricinin 4 hafta sonra lekeleri belirgin biçimde azalttığı gösterilmiştir.
Lekem varken peeling yapabilir miyim?+
Hafif ve düzenli yüzey yenilemesi lekeyi açmaya yardımcı olabilir; ancak sert ya da sık peelingler yeni iltihap yaratabilir. Yoğunluğu ve sıklığı dermatoloğunla belirlemen en güvenlisidir.
Güneş kremi lekeyi gerçekten açar mı?+
Güneş kremi lekeyi doğrudan açmaz, ancak lekenin koyulaşmasını ve yeni lekeleri engellemeye yardımcı olur. Koruma olmadan kullanılan hiçbir leke açıcının sonucu kalıcı olmaz.
Probiyotikli bakım lekeye iyi gelir mi?+
Probiyotik lizatı ve prebiyotik içeren ürünler doğrudan leke açıcı değildir; ancak bariyeri ve mikrobiyom dengesini desteklemeye yardımcı olarak iltihabın daha sakin seyretmesine ve tedavinin daha konforlu geçmesine katkı sağlayabilir.
Leke kremi kaç günde etki eder?+
Leke açıcı içeriklerin etkisi genellikle birkaç hafta içinde fark edilmeye başlar; belirgin açılma için çoğu zaman 8–12 hafta düzenli kullanım gerekir. Bu süre boyunca güneş korumasını aksatmak sonucu geri alabilir. Birkaç ay içinde değişim yoksa ya da leke koyulaşıyorsa dermatoloğuna başvur.
Güneş lekesi geçer mi?+
Güneş lekeleri kendiliğinden genellikle kaybolmaz, ancak düzenli güneş koruması ve leke açıcı içeriklerle açılabilir. Daha belirgin lekelerde dermatoloğun, lekenin iyi huylu olduğundan emin olduktan sonra dondurma tedavisi ya da hedefli lazer gibi yöntemleri değerlendirebilir. Yeni lekelerin oluşmaması için her gün geniş spektrumlu güneş kremi kullanmak şarttır.
Sivilce lekesi evde nasıl geçer?+
Sivilceleri sıkmamak ve kabukları koparmamak, yeni lekelerin önüne geçmenin en etkili yoludur. Her gün güneş kremi kullanmak, niasinamid ya da azelaik asit gibi yumuşak leke açıcı içerikleri düzenli uygulamak ve sivilceyi erken kontrol altına almak izlerin daha hızlı açılmasına yardımcı olur. Limon, diş macunu gibi ev yapımı uygulamalar deriyi tahriş ederek lekeyi koyulaştırabilir.
Yüzdeki lekelere hangi vitamin iyi gelir?+
Deriye sürülen C vitamini antioksidan etkisiyle güneşin yarattığı hasara karşı destek olur ve lekeleri açmaya yardımcı olabilir; niasinamid (B3 vitamini) de pigmentin deri hücrelerine taşınmasını azaltır. Ağızdan alınan vitaminlerin lekeyi açtığına dair güçlü bir kanıt yoktur. Leke tedavisinin temeli yine her gün güneş korumasıdır.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Survey of acne-related post-inflammatory hyperpigmentation in the Middle East
Abanmi A, Al-Enezi M, Al Hammadi A, Galadari I, Kibbi AG, Zimmo S · Journal of Dermatological Treatment · 2019 · doi:10.1080/09546634.2018.1542807
262 akne hastasının %87,2'sinde iltihap sonrası leke saptandı; hastaların %69'u sivilcelerini kurcalıyordu ve yarısı lekeyi akneden daha rahatsız edici buldu.
- 2.Postinflammatory Hyperpigmentation: Epidemiology, Clinical Presentation, Pathogenesis and Treatment
Kaufman BP, Aman T, Alexis AF · American Journal of Clinical Dermatology · 2018 · doi:10.1007/s40257-017-0333-6
İltihap sonrası lekenin akne, egzama ve dermatolojik işlemler sonrası geliştiğini ve koyu tenlerde daha sık görüldüğünü derledi.
- 3.Postinflammatory hyperpigmentation: a review of the epidemiology, clinical features, and treatment options in skin of color
Davis EC, Callender VD · Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology · 2010
Tedavinin iltihabı kontrol altına alarak ve güneş korumasıyla başlaması gerektiğini, tahriş eden tedavilerin lekeyi kötüleştirebileceğini vurguladı.
- 4.Latest insights into skin hyperpigmentation
Ortonne JP, Bissett DL · Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings · 2008 · doi:10.1038/jidsymp.2008.7
Güneş lekeleri ve diğer pigment bozukluklarının oluşum mekanizmalarını ve tedavi hedeflerini özetledi.
- 5.The effect of niacinamide on reducing cutaneous pigmentation and suppression of melanosome transfer
Hakozaki T, Minwalla L, Zhuang J, et al. · British Journal of Dermatology · 2002 · doi:10.1046/j.1365-2133.2002.04834.x
Niasinamidin pigment aktarımını %35–68 oranında azalttığını ve 4 haftalık kullanımda yüzdeki lekeleri anlamlı biçimde azalttığını gösterdi.
- 6.Impact of long-wavelength UVA and visible light on melanocompetent skin
Mahmoud BH, Ruvolo E, Hexsel CL, et al. · Journal of Investigative Dermatology · 2010 · doi:10.1038/jid.2010.95
Koyu tenlerde görünür ışığın, uzun dalga UVA'ya göre daha koyu ve daha kalıcı renklenme yaptığını gösterdi.
- 7.The human skin microbiome
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Deri mikrobiyomunun bağışıklık yanıtını ve bariyeri etkilediğini, dengesizliğinin iltihaplı deri hastalıklarıyla ilişkili olduğunu derledi.
- 8.The role of topical probiotics in skin conditions: A systematic review of animal and human studies and implications for future therapies
Knackstedt R, Knackstedt T, Gatherwright J · Experimental Dermatology · 2020 · doi:10.1111/exd.14032
Deriye uygulanan probiyotiklerin akne gibi durumlarda bakteri dengesini olumlu etkileyebileceğini ve bu alanın daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyduğunu ortaya koydu.
